Minerały i Kamienie szlachetne

Z pierwotnych złóż kamieni szlachetnych najpospolitsze są złoża pegmatytowe. Jednak tylko niektóre z nich zawierają wartościowe kamienie szlachetne. Złożami takimi są obfitujące w róż­norodne kamienie pegmatyty Uralu. Odkrycie pod koniec XVIII w. na środkowym Uralu, w okolicach wsi Murzinka rzadkich turma-linów malinowych, a także wiśniowoczerwonych, różowych, fioletowych i zielonych wywołało dużą sensację wśród mineralogów i gemmologów europejskich. Szczególnym zainteresowaniem cie­szyły się turmaliny dwubarwne, o różnych odcieniach, które ce­niono bardzo wysoko. W okolicach Murzinki znaleziono również bardzo piękne topazy, odznaczające się przezroczystością i czy­stością, o różnych odcieniach barwy żółtej, zielonej i niebieskiej. Bezbarwne i jasnoniebieskie kryształy topazów, których masa do­chodziła niekiedy do kilku kilogramów, znaleziono w tym samym czasie w Górach Umeńskich na Uralu Południowym, gdzie stwier­dzono również obecność beryli, turmalinów, cyrkonów, granatów i amazonitów.

Pod koniec XVIII w. sławne były pochodzące również z okolic Murzinki różnobarwne beryle, wśród których znajdowano nale­żące do rzadkości beryle barwy różowej. W dolinach rzecznych środkowego Uralu od dawna wydobywano kryształy górskie i ametysty; szczególnie ceniono okazy zawierające igiełkowate wrostki kryształów rutylu i aktynolitu. Z Uralu pochodzą poszukiwane i wysoko cenione szmaragdy, chryzoberyle, fenakity i inne.

Bardzo bogate w kamienie szlachetne są także pegmatyty Brazylii, zwłaszcza w okręgach Minas Gerais i Minas Novas, zawierające liczne beryle, topazy, turmaliny, ametysty, agaty i in.

Liczne kamienie szlachetne pochodzą z pegmatytów Mada­gaskaru, w których znaleziono beryle, turmaliny, topazy, spinele, kunzyty, granaty, kordieryty, amazonity i przezroczyste złociste

skalenie.

Podobnie na uwagę zasługują pegmatyty w Kalifornii (okręg Pala, San Diego), skąd pochodzą piękne kunzyty, różowe beryle i podobnie zabarwione turmaliny.

W południowej Azji najpiękniejszych rubinów, szafirów i spineli dostarczają zmetamorfizowane wapienie występujące w Birmie. Na Cejlonie od dawna wydobywano wiele różnych ka­mieni szlachetnych z wtórnych złóż aluwialnych, które pierwot­nie były związane ze skałami metamorficznymi: gnejsami, łup­kami i wapieniami krystalicznymi. Podobne aluwialne złoża za­wierające rubiny, szafiry i cyrkony znajdują się w Wietnamie i Syjamie.

Ze skałami metamorficznymi związane są rzadkie złoża szmaragdów. W zmetamorfizowanych wapieniach występują szmaragdy w Kolumbii, z łupkami biotytowymi są związane bo­gate złoża szmaragdów (okolice Swierdłowsika) na Uralu, który obfituje również w inne kamienie szlachetne.

Wartość światowej produkcji kamieni szlachetnych oceniana w okresie przedwojennym dochodziła do jednego procentu udzia­łu w ogólnoświatowej produkcji górniczej. Obecnie szacuje się ją na około 0,5%, co nie oznacza wcale zmniejszenia światowego wy­dobycia kamieni szlachetnych. Ma to związek ze wzrostem lud­ności świata i rozwojem przemysłu, co powoduje, że procentowy udział wartości surowców energetycznych przekroczył ostatnio 3/4 udział zaś surowców metalicznych w produkcji światowej przekro­czył 1/5 ogólnej wartości wydobywanych surowców mineralnych.