Minerały i Kamienie szlachetne

Różnorodne procesy zachodzące w skorupie ziemskiej powo­dują nie tylko powstawanie minerałów, lecz także grupowanie ich w pewne naturalne zespoły. Zespół mineralny związany wspól­nym pochodzeniem, powstały w danym miejscu dzięki określone­mu procesowi czy procesom geologicznym nosi nazwę paragene­zy, czyli współwystępowania minerałów. Nauka o paragenezie minerałów — mineralogia genetyczna — jest jednym z ważnych działów mineralogii, mającym szczególne znaczenie dla poszukiwań surowców mineralnych, także kamieni szlachetnych, np. dia­mentów. Stwierdzenie bowiem obecności jakiegoś minerału wy­stępującego w paragenezie z poszukiwanym kamieniem szlachet­nym może stanowić wskazówkę o prawdopodobieństwie występo­wania poszukiwanego kamienia na badanym terenie.

Minerały należące do pewnej paragenezy nie zawsze musiały wszystkie powstać równocześnie. Przeważnie można stwierdzić, że jedne z nich powstają wcześniej, a inne później. Sukcesja mine­rałów, czyli kolejność ich powstawania, zależy od warunków fizyczno-chemicznych panujących w środowisku, w którym powsta­ły minerały należące do jednej paragenezy mineralnej. Niejedno­krotnie zdarza się, że nawet te same minerały pojawiają się kil­kakrotnie w tej samej paragenezie. Wyróżniamy wtedy różne ge­neracje tego minerału.

Wśród zespołów mineralnych, które można uważać za wyż­szego rzędu elementy składowe skorupy ziemskiej, należy wy­różnić skały i złoża mineralne. Skały występują w skorupie ziemskiej na ogół w dużych masach, mających nieraz na obszarze wic­iu kilometrów skład chemiczny i własności fizyczne jednakowe lub bardzo podobne. Skały składają się głównie z niewielkiej licz­by najpospolitszych minerałów, zwanych skałotwórczymi. Są nimi głównie krzemiany (przede wszystkim skalenie i kwarc), tlenki" i węglany (kalcyt i dolomit). Badaniem skał zajmuje się dział nauk geologicznych zwany petrografią (z greckiego petra — skała, grafo — opisuję). Złoża mineralne są na ogół zespołami nie­wielkimi, towarzyszącymi zawsze pewnym skałom. W przeciwień­stwie do skał wykazują one często dużą zmienność. Oprócz pier­wiastków pospolitych zawierają pierwiastki rzadkie, np. metale ciężkie (platyna, złoto i in.), których procentowy udział w budo­wie skorupy ziemskiej jest bardzo mały. Przy odpowiedniej koncentracji pierwiastki te stanowią przedmiot eksploatacji.