Minerały i Kamienie szlachetne

Skały tworzące skorupę ziemską powstały wskutek długo­trwałych, trwających nieraz miliony lat procesów skałotwórczych. W trakcie swej historii ulegały one rozmaitym przemieszczeniom, tak, że niektóre powstałe głęboko w skorupie ziemskiej znajdują się obecnie na powierzchni ziemi i odwrotnie jej powierzchni są obecnie przykryte grubymi warstwami skał powstałych później. Badać można zatem nie tylko skały powierz­chniowe, lecz także i te, które niegdyś znajdowały się na głębo­kości nawet kilkunastu kilometrów. Dzięki temu obliczenia śred­niego składu chemicznego skał tworzących litosferę odnoszą się do głębokości około 16 km. Zostały one dokonane na podstawie analiz chemicznych, wykonanych przez chemików, mineralogów i geologów.

Udział procentowy (wagowy) pierwiastków w budowie lito­sfery jest bardzo różny: 9 z nich stanowi 99% wagowych wszyst­kich pierwiastków. Tylko 2 pierwiastki — tlen i krzem — wystę­pują w ilościach większych niż 10%; w ilościach kilku procent występuje 6 pierwiastków: glin, żelazo, wapń, sód, potas, magnez; w ilościach dziesiętnych procenta – cztery pierwiastki: tytan, wodór, fosfor, mangan. Innych pierwiastków jest jeszcze mniej. W setnych procenta występują tak ważne pierwiastki, jak: siarka, wę­giel, chlor, rubid, fluor, stront, bar, cyrkon, chrom, wanad, cynk; w tysięcznych: nikiel, miedź, wolfram, lit, azot, cer, cyna, itr, ne­odym, niob, kobalt, lantan, ołów, gal, molibden i tor.

Bardzo rzadko pierwiastki chemiczne występują w skorupie ziemskiej w postaci niezwiązanej, czyli rodzimej. Zazwyczaj two­rzą one związki chemiczne proste, jak tlenki lub siarczki, i złożo­ne, jak krzemiany i glinokrzemiany.

Skład chemiczny litosfery w procentach wagowych