Minerały i Kamienie szlachetne

Opal mineraloidem z gromady krzemianów. Jego nazwa wywodzi się od sanskryckiego słowa upala - drogi kamień, kamień szlachetny. Możliwe też że nazwa wywodzi się od łac. opalus - widzieć zmiany. 

W starożytności bardzo ceniono opale, w okresach późniejszych popadł on w niełaskę. Stało się tak za sprawą przesądu jakoby opal sprowadzał nieszczęścia na swojego właściciela. W czasach nowożytnych takie przesądy zanikły i opal ze względu na swoje niezwykłe piękno używany jest jako kamień ozdobny.

Właściwości chemiczne.

Opal jest uwodnioną krzemionką SiO₂*nH₂O. Zawartość wody w nim wynosi od jednego do kilkunastu procent, czasami dochodzi do 20%. W opalach szlachetnych waha się od 6 do 10%. W wyniku starzenia się, opal traci wodę i przechodzi w chalcedon. Czasami staje się bardzo kruchy. Opal ulega działaniu kwasów i zasad. 

Postać.

W odróżnieniu od niemal wszystkich kamieni szlachetnych opal nie jest ciałem krystalicznym, lecz bezpostaciowym. Tworzy naskorupienia i formy groniaste, występuje także w postaci nacieków.

Właściwości fizyczne.

Opal ma przełam muszlowy. Twardość 5,5-6,5, gęstość 1,9-2,3 g/cm³. Gęstość opalu zależy od ilości zawartej w nim wody. Opal ma połysk szklisty do woskowego, jest przeświecający aż do nieprzeźroczystego. Czysty opal jest bezbarwny. Dzięki różnym domieszkom, zwłaszcza żelaza bywa zabarwiony na żółto, brunatno, czerwono, różowo, zielono, niebiesko lub czarno. Na półprzeźroczystych opalach występuje piękna gra barw – tak zwana opalescencja. Zjawisko to jest związane z interferencją światła i jest wynikiem rozszczepienia białego światła na składniki barwne. Zjawisko to zachodzi w kamieniach zawierających drobniutkie spękania lub kanalikami zawierającymi wodę. Opal jest ciałem izotropowym, jego współczynnik załamania światła wynosi 1,44-1,46, zależnie od zawartości wody. Niekiedy występuje anormalne podwójne załamanie światła.

Opal jest produktem termalnego rozkładu minerałów krzemianowych, głównie występujących w skałach wulkanicznych. Często ulega wytrąceniu z gorących wód i gejzerów. Często przechodzi w chalcedon i kwarc.

Spośród odmian opalu najważniejsze są:

Opal zwyczajny – przeświecający do nieprzeźroczystego. Niektóre odmiany tego opalu znajdują zastosowanie jako kamienie ozdobne, szczególnie opal mleczny, agatowy czy zielony.

Opale białe – opale jasnej barwy.

Opale czarne – obejmują odmiany ciemnozielone, ciemnoniebieskie i czarne. Są one bardzo cenione. Takie opale wydobywa się w Australii.

Opal ognisty – przeźroczysta lub półprzeźroczysta odmiana o żywych barwach. Może być żółty, pomarańczowy lub czerwony. Odmiana ta czasami nazywana jest złocistą lub „girasol”.

Opale arlekinowe – barwy czerwonej z barwnymi plamkami.

Opal Lechosos – odmiana barwy ciemnozielonej.

Hialit – opal przeźroczysty i bezbarwny, przypomina kroplę stopionego szkła.

Hydrofan – na wpół przeźroczysty biały opal. Charakteryzuje się bardzo małą zawartością wody.

Opal mszysty – zawiera inkluzje tlenków manganu, które wyglądem przypominają mech.

Galeria: