Minerały i Kamienie szlachetne

Oliwiny są pospolitymi minerałami skałotwórczymi, wystę­pującymi w zasadowych skałach magmowych, np. w bazaltach. Przezroczyste, o pięknej zielonej barwie odmiany — chryzolit i peridot — są po oszlifowaniu wykorzystywane jako kamienie jubilerskie.

Własności chemiczne.

Oliwiny są krzemianami wyspowymi magnezu i żelaza (Mg, Fe)2[Si04] o zmiennej zawartości Mg i Fe. Tworzą one kryształy mieszane jorsterytu Mg2 [Si04] i jajalitu Fe2 [SiO4].

Postać.

Oliwiny krystalizują w układzie rombowym, tworząc wyraźne kryształy lub zbite skupienia.

Własności fizyczne.

Łupliwość oliwinu jest równoległa do dwóch płaszczyzn, przełam muszlowy, twardość 6,5—7 w skali Mohsa. Gęstość jego wynosi 3,2—3,4 g/cm3 zależnie od składu che­micznego, który nie jest stały.

Oli win bywa najczęściej barwy zielona we j, są również oliwi­ny żółtawe, brunatne, szarawe, czerwonawe. Połysk ma szklisty, na przełamie tłusty.

Oliwin jest dwuosiowy i optycznie dodatni. Jego współczyn­niki załamania światła wynoszą na — 1,635—1,681, np — 1,670 —1,706, nY — 1,689—1,718, podwójne załamanie — 0,037. Zmiany współczynnika załamania światła zależą od składu chemicznego. Oliwiny zawierające więcej żelaza mają większą gęstość i wyższe współczynniki załamania światła. Dyspersja oliwinu wynosi 0,018, pleochroizm jest słaby.

Przezroczyste odmiany oliwinu — chryzolit i peridot — mają barwy zielonawożółte, żółte lub oliwkowozielone. W niektórych krajach nazwy tych odmian stosuje się w znaczeniu równoznacz­nym (w Wielkiej Brytanii używa się głównie nazwy peridot, w Ameryce — chryzolit); nieraz jednak chryzolitem nazywa się odmiany o odcieniu żółtawym, a peridotem — kamienie oliwkowo­zielone. Nazwa chryzolit pochodzi od greckiego chryzois — żółty, litos — kamień; peridot — prawdopodobnie od arabskiego jaridat — drogi kamień.

Na określenie chryzolitu używa się niekiedy nazwy wieczorowy szmaragd (evening emerald). W handlu jubilerskim chryzolitami niewłaści­wie nazywane są różne inne kamienie barwy zielonej, jak chryzolit akwamarynowy (beryl o barwie chryzolitu) brazylijski (chryzoberyl lub zielony turmalin), cejloński (zielony turmalin), wschodni (chryzoberyl lub zielone odmiany korundu), saski (topaz z Saksonii), syberyjski (demantoid). Zie­lone szkliwa (mołdawit i obsydian) nazywane są chryzolitami czeskimi, wodnymi lub pseudochryzólitami, Chryzolitem przylądkowym (Cape chrysolite) jest nazywany prehnit z południowej Afryki.

Chryzolitam nadaje się szlif schodkowy i brylantowy, niekie­dy także kaboszonowy. Twardość chryzolitów jest stosunkowo niezbyt wysoka, co powoduje, że po pewnym czasie kamienie te ulegają zarysowaniu lub lekkiemu zmatowieniu. Odróżnienie chryzolitu od innych zielonych kamieni jest nietrudne, przede wszystkim po dużym podwójnym załamaniu światła.

Chryzolity pochodzą głównie z Zebirget, małej, wulkanicznej wysepki na Morzu Czerwonym; są to duże, piękne kamienie, mające po oszlifowaniu masę aż do 300 kr. Wydobywa się je również w Birmie, na Cejlonie, w południowej Australii (Queensland), w Brazylii i w Ameryce Północnej (Arizona, Nowy Meksyk).