Minerały i Kamienie szlachetne

Lapis lazuli - Lazuryt

Ten lazurowoniebieski kamień szczególnie wysoko ceniony był przez starożytnych, którzy z dawien dawna używali go do celów zdobniczych i dekoracyjnych. Stosowany był również jako materiał do układania mozaik. Wiele przedmiotów z tego kamie­nia znaleziono w grobowcach faraonów w Egipcie. W starożytności bywał nieraz nazywany szafirem, dopiero później przyjęła się nazwa Lapis lazuli (niebieski kamień). Nazwą tą określa się lazuryt poprzerastany różnymi innymi minerałami, zwłaszcza diopsydem, kalcytem i pirytem.

Lazuryt tworzy zbite, drobnokrystaliczne skupienia barwy ciemnolazurowoniebieskiej, niekiedy niebieskozielonej lub fiole­towej. Połysk ma szklisty. Jest minerałem kruchym, o twardości 5,5 w skali Mohsa, gęstości 2,38—2,42 g/cm3. Piękno lazurytu po­lega na jego barwie o różnych odcieniach. Najwyżej cenione są okazy o równomiernie rozłożonej barwie niebieskiej, z połysku­jącymi gdzieniegdzie złocistymi ziarenkami pirytu.

Lazuryt jest glinokrzemianem przestrzennym sodu i wapnia o wzorze (Na, Ca)8 [S04, S, Cl2)l(AlSi04)6] tworzącym kryształy mieszane z sodalitem i hauynem. Ponieważ lazuryt jest zwykle poprzerastany innymi minerałami, zwłaszcza kalcytem i pirytem, ulega działaniu kwasów i podwyższonej temperatury. Lazuryt stosunkowo łatwo wietrzeje, przy czym przy dużej domieszce pi­rytu na jego powierzchni mogą się tworzyć brunatne tlenki żelaza.

Występowanie.

Lazuryt jest minerałem tworzącym się na kontakcie magmy granitowej lub sjenitowej z wapieniami lub do­lomitami. Najbardziej znane złoże, eksploatowane od 6000 lat, znajduje się w Badachszanie (Afganistan). Lazuryt tworzy tam nieregularne skupienia w metamorficznie zmienionych, białych i czarnych wapieniach. Od dawna wydobywany był również nad Bajkałem na Syberii, gdzie występuje w marmurze dolomitycznym w pobliżu kontaktu z granitem. W Chile występuje odmiana o barwie jaśniejszej, powstałej wskutek silnych przerostów kalcytu. Spotykany jest ponadto w Bucharze, Pamirze, Birmie i Kalifornii.

Zastosowanie.

Od czasów starożytnych lazuryt stanowił ulu­biony materiał używany w sztuce złotniczej i jubilerskiej. W Egip­cie rzeźbiono w lapis lazuli skarabeusze — chrząszcze czczone jako święte. Stosowany był zwłaszcza do wyrobu pierścieni, wi­siorków, broszek, naszyjników i różnych artystycznych przedmio­tów. W starożytności znajdował również zastosowanie jako suro­wiec do wyrobu naturalnej farby niebieskiej (ultramaryna). Bar­dzo ceniony był w dawnej Rosji i w Chinach, gdzie mistrzowie tamtejsi rzeźbili w nim nieraz sceny lub krajobrazy.

Barwą swą lapis lazuli może przypominać rzadko stosowane w jubilerstwie azuryt lub lazulit. Własności obu tych minerałów są jednak odmien­ne i odróżnienie ich nie jest trudne. Niekiedy jako imitacje sto­suje się sztucznie zabarwione chalcedony (jaspisy) lub silnie spę­kane kwarce. W handlu mają one nieraz nazwę lapis niemiecki lub lapis szwajcarski.