Chryzoberyl
Wpisany przez Mad Onion   
Wtorek, 26 Sierpień 2008 19:32

Nazwa chryzoberyl pochodzi od greckiego chryzos (złoty) i berylos (beryl).
W jubilerstwie zastosowanie mają dwie odmiany tego kamienia. Pierwsza odmiana to aleksandryt, odznaczający się wyjątkową wśród minerałów własnością zmiany barw. W zależności od rodzaju światła inną barwę ma w świetle dziennym, a inną w sztucznym. Druga odmiana to tak zwane kocie oko (cymafon z greckirgo kyma – fala i faino – pokazuje). Ten typ kamienia charakteryzuje się falistym odblaskiem. 

 

 


Chryzoberyl jest tlenkiem berylu i glinu, jego wzór chemiczny to Al2BeO4 czasami zawiera domieszkę żelaza, tytanu i chromu. Podobnie jak w aleksandrycie za zmianę barw odpowiedzialne są roztwory soli chromowych (chrom trójwartościowy). Taki kamień w świetle dziennym przybiera barwę niebieskozieloną, a w świetle sztucznym przyjmuje barwę czerwoną. Podobne zjawisko zachodzi przy roztworach soli wanadu, Która to w postaci drobnych domieszek znajduje się w syntetycznych korundach używanych do imitacji chryzoberylu. Chryzoberyl nie topi się w płomieniach ani też nie rozpuszcza się w kwasach. 

 

Chryzoberyl krystalizuje w układzie rombowy, tworzy często zbliźniaczone kryształy kształtu serca, lub kryształu pseudoheksagonalnego. Postać taką mają aleksandryty z Uralu.
Chryzoberyl ma niewyraźną łupliwość w trzech kierunkach, przełom muszlowy, twardość 8,5 w skalo Mohsa, gęstość 3,5 – 3,8 g/cm3. 
Barwa chryzoberylu jest zielonobiaława, zielonożółtawa lub szmaragdowozielona, niekiedy żółta lub brunatna, rzadko jest on bezbarwny. Chryzoberyl jest przeźroczysty do przeświecającego. Połysk mas szklista na przełamie tłusty.


Chryzoberyl jest minerałem optycznie dodatnim, dwuosiowym, jego współczynnik załamania światła wynosi n=1,747, n= 1,748, n= 1,757. Często wykazuje plechroizm.
Chryzoberyl występuje w pegmatytach granitowych i łupkach miklowych, a także w postaci drobnych otoczków w złożach wtórnych, w żwirach i pisakach. Chryzoberyl można spotkać w Brazylii na Cejlonie i Madagaskarze również na Uralu, w Rodezji, USA i Kanadzie. Okazy chryzoberylu znaleziono również na Dolnym Śląsku.
Chryzoberyl zyskał popularność dzięki swoim niezwykłym właściwościom optycznym. 
Aleksandryt odznacza się silnym pleochroizmem i przyjmuje barwy:
- Szmaragdowozieloną
- Czerwoną
- Pomarańczowożółtą

 

 

Charakterystyczną cechą aleksandrytu jest zmiana koloru z zielonego w świetle dziennym na czerwień w świetle sztucznym. Zjawisko to jest lepiej widoczne na dużych okazach. 
Dawniej aleksandryty wydobywano wyłącznie na Uralu ze złóż występujących nad rzeką Tokajawa, na wschód od Swierdłowska. Kryształy z tego złoża często przyjmowały postać potrójnych bliźniaków. Obecnie Aleksandryty są wydobywane również w Brazylii, na Cejlonie i na Madagaskarze. Złoża w Minas Gerais w Brazylii znajdują się w żyłach pegmatycznych, przecinających gnejki i łupki mikowe. Aleksandryt w tym złożu występuje razem z kwarcem, topazem, turmalinem, spinelem i granitami. Aleksandryt wydobywany jest również ze złóż wtórnych. Na Cejlonie i Madagaskarze aleksandryty wydobywa się z okruchowych skał aluwialnych. Aleksandryty Cejlońskie mają zazwyczaj barwę ciemnoolowkowozieloną a Aleksandryty uralskie odcień niebieskawy.



Kocie oko, czyli cymafon jest opalizującą odmianą chryzoberylu. Zazwyczaj przyjmuje barwę zielonawą połysku jedwabistym. Nazwa pochodzi oczywiście od podobieństwa tego kamienia do oka kota. W oszlifowanym na tak zwanego kabaszona kocim oku obraz smugi światła przesuwa się w czasie obrotu kamienia. Zjawisko to jest związane z wewnętrzną budową kamienia, charakteryzującą się obecnością niezliczonej ilości drobnych kanalików. Na powierzchni wielkości 1 cm2 znajduje się ich nierzadko po 20 000. Najczęściej są one ułożone równolegle do osi pionowej kryształu. Ponieważ kanaliki są puste wywołują zjawisko opalescencji.
Cytrynowożółte i jasnozielone odmiany chryzoberylu znaleziono w Brazylii, bezbarwne, przeźroczyste występują w Birmie i na Złotym Wybrzeżu w Afryce.
Aleksandryt był niezwykle popularny w Rosji. Znaleziony na Uralu w 1833 r. został nazwany później na cześć cara Aleksandra II. Jest on stosowany do celów zdobniczych, nie przedstawia prawie żadnej wartości dla przemysłu. Przy obróbce aleksandrytu stosowany jest szlif brylantowy a kociemu oku nadawane jest kształt owalny, okrągły lub kabaszonu.

 

Spośród odmian chryzoberylu najwyższą cenę osiągają okazy aleksandrytów. Ceny kocich oczu są zwyczajowo niższe od cen aleksandrytów, ale nie jest to znacząca różnica, najtańsze są chryzoberyle barwy żółtej. Syntetyczne kamienie nie mają żadnej wartości dla jubilera.
Najsłynniejsze okazy chryzoberylu znajdują się w Muzeum Mineralogicznym Akademii Nauk w Moskwie. Grupa ta złożona jest z 22 dużych i wielu drobniejszych kryształów aleksandrytu uralskiego. Z Cejlonu pochodzi żółtobrunatny chryzoberyl wielkości 23x17 mm (81 kr). Za najpiękniejszy chryzoberyl uważa się Kryształ znajdujący się w zbiorach Muzeum Brytyjskim. Znany pod nazwą chryzoberylu Hope’a, sławnego amatora i zbieracza kamieni szlachetnych z XIX wieku. Kamień ma 45 karatów i piękną żótawozieloną barwę bez żadnej skazy. Także w zbiorach tego muzeum znajduje się 29 karatowy chryzoberyl o nieco ciemniejszej barwie oraz wyjątkowo piękne aleksandryty z Cejlonu (43 i 27 karatów). Większy bo 65 karatowy aleksandryt znajduje się w zbiorach muzeum w Waszyngtonie. W kolekcji Hope’a znajduje się również olbrzymie kocie oko o średnicy prawie 4 cm.

 

 

 

 

 
 chryzoberyl

 

chryzoberyl

 

Chryzoberyl

 

 

 
Zmieniony ( Niedziela, 06 Listopad 2011 12:52 )